Có những vùng đất đọng lại trong ký ức bởi phong cảnh. Có nơi khiến ta nhớ vì hương thơm hay những cuộc gặp gỡ. Tokaj có khả năng kết nối tất cả thành một trải nghiệm: khung cảnh vườn nho mùa thu, sự tĩnh lặng của hầm rượu xưa và một ly vang mà ta muốn thưởng thức thật chậm rãi.
Vùng trồng nho Tokaj trải dài trên lãnh thổ hai quốc gia — Slovakia và Hungary. Phần thuộc Slovakia bao gồm hơn chín trăm hecta đất trồng nho được phân định quanh bảy ngôi làng: Čerhov, Veľká Tŕňa, Malá Tŕňa, Slovenské Nové Mesto, Bara, Černochov và Viničky. Một miền đất nhỏ, nhưng mở ra cả thế giới rượu vang.
Góc đất thơ mộng ở đông nam Slovakia này được dãy núi Zemplín che chở, trong một miền cảnh quan gắn bó với dòng sông Bodrog. Giữa những vườn nho, làng quê và hầm rượu lâu đời, ta có thể khám phá Tokaj không chỉ như một cái tên trên nhãn chai, mà còn là một vùng đất có ký ức và nhịp điệu riêng.
Vùng đất để lại dấu ấn trong rượu vang
Điều gì khiến Tokaj đặc biệt đến vậy? Câu chuyện bắt đầu sâu dưới bộ rễ của những cây nho. Nền đá nơi đây có nguồn gốc núi lửa, trong đó có đá tuf — loại đá mà người dân về sau đã đào vào để tạo nên những hầm rượu. Ban ngày, đất nhiều đá hấp thụ hơi ấm của mặt trời rồi dần tỏa nhiệt trở lại vào ban đêm. Ngay cả khi không khí mùa thu đã lạnh đi, lòng đất vẫn còn lưu giữ chút ký ức về nắng.
Chính nơi đây, sức mạnh của thiên nhiên gặp gỡ sự tinh tế trong nghề làm vang. Đất đai, hướng sườn đồi, diễn biến thời tiết và những quyết định của người làm vang cùng tạo nên các điều kiện không thể dễ dàng tái hiện ở nơi khác. Tokaj không phải một công thức. Đó là sự hòa quyện.
Khi mùa thu giấu báu vật trong một quả nho nhỏ
Một trong những bí mật lớn nhất của Tokaj lại có vẻ ngoài hết sức bình dị. Đó là một quả nho nhỏ, nhăn nheo mà đôi mắt chưa có kinh nghiệm có thể vô tình bỏ qua.
Ở Slovakia, quả nho ấy được gọi là cibéba.
Vào mùa thu có điều kiện thuận lợi, dạng mốc quý của nấm Botrytis cinerea phát triển trên những quả nho đã chín. Sương mù buổi sáng hỗ trợ nấm phát triển, còn những ngày nắng và khô hơn giúp quả nho dần mất nước. Nước thoát qua lớp vỏ bị tác động, khiến đường và các hợp chất hương thơm cô đặc lại trong quả. Một quả nho tưởng như bình thường vì thế trở thành nguyên liệu quý cho các dòng vang tuyển chọn Tokaj, được gọi trong tiếng Slovakia là tokajský výber.
Tuy nhiên, thiên nhiên không ban tặng món quà này như nhau mỗi năm. Bởi vậy, bên cạnh công sức của người làm vang, rượu vang Tokaj còn lưu giữ câu chuyện của một mùa thu cụ thể.
Đôi tay người làm vang và thời gian không thể thúc ép
Nhưng Tokaj không chỉ có những điều kiện thuận lợi. Nơi đây còn có những con người biết khi nào nên chờ thêm và khi nào cần bước vào vườn nho. Để làm các dòng vang tuyển chọn truyền thống, những quả nho mốc quý được lựa bằng tay. Đằng sau một ly vang còn là sự kiên nhẫn chọn lọc từng chùm nho và vô số quyết định nhỏ.
Sau đó, câu chuyện chuyển từ vườn nho xuống hầm rượu. Dòng vang tokajský výber của Slovakia được ủ ít nhất ba năm, trong đó ít nhất hai năm trong thùng gỗ. Đây không chỉ là một con số trong quy định sản xuất. Đó là khoảng thời gian để các sắc thái hương vị dần hòa quyện với nhau.
Trong những hầm rượu bằng đá tuf được đào vào đá núi lửa, sự kiên nhẫn trở nên thật hữu hình. Cái mát lạnh của đá, mùi hương của gỗ, những hàng thùng rượu và sự tĩnh lặng khiến ta chẳng cần vội vã đi đâu.
Từ bàn tiệc hoàng gia đến ly vang của bạn
Tokaj có nhiều diện mạo. Đó có thể là những chai vang tươi mát và khô, cũng có thể là vang đậm đà, trưởng thành và ngọt ngào. Các dòng vang truyền thống có thể phát triển hương vị trái cây quá chín, các loại hạt, mật ong hay caramel. Không phải ly vang nào cũng kể cùng một câu chuyện — và chính điều đó tạo nên niềm vui khám phá.
Vang Tokaj từng được các hoàng gia châu Âu yêu thích, được thi sĩ ca ngợi trong những bài thơ và được giới sành ẩm thực trân trọng. Câu chuyện ấy vẫn tiếp diễn đến hôm nay…
Câu chuyện tiếp diễn bên bàn ăn nơi bạn bè quây quần. Trong một chai vang được dành lại cho dịp đặc biệt. Và trong lần nếm thử đầu tiên, khi một cái tên xa lạ trên nhãn chai trở thành trải nghiệm của chính mình.
Vậy hãy cùng nhau bước giữa những vườn nho Tokaj, ghé thăm các hầm rượu và làm quen với những con người tạo nên diện mạo của vang nơi đây. Không phải để ghi nhớ mọi thuật ngữ về rượu vang, mà để nhìn thấy cả vùng đất, công sức và thời gian phía sau mỗi chai vang.
Chào mừng đến với Tokaj. Vùng đất có câu chuyện không kết thúc khi chai vang được đóng nút.
Bạn muốn hiểu rõ hơn những gì ẩn chứa trong ly vang của mình? Hãy tham khảo Từ điển thuật ngữ vang Tokaj (bằng tiếng Slovakia).
